نوشته پساخ بنسون • 3 نوامبر 2026
اورشلیم، 3 نوامبر 2026 (TPS-IL) — پژوهشگران اسرائیلی یک فرآیند سلولی را شناسایی کرده‌اند که بر نحوه محافظت سلول‌ها از خود در برابر پروتئین‌های آسیب‌دیده تأثیر می‌گذارد، و مسیر بالقوه جدیدی را برای مطالعه بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی مانند آلزایمر و هانتینگتون گشوده‌اند.
این یافته‌ها می‌تواند به رویکرد متفاوتی برای مبارزه با این بیماری‌ها اشاره داشته باشد: به جای هدف قرار دادن مستقیم پروتئین‌های مضر، پژوهشگران ممکن است در نهایت بتوانند دفاع طبیعی سلول را در برابر تجمع پروتئین تقویت کنند. این کشف همچنین می‌تواند به توضیح اینکه چرا این دفاع‌ها با افزایش سن ضعیف می‌شوند و مغز را در برابر بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی آسیب‌پذیرتر می‌کنند، کمک کند.
بیماری آلزایمر یک اختلال پیش‌رونده مغزی و شایع‌ترین علت زوال عقل است که به حافظه، تفکر و عملکرد روزمره آسیب می‌زند. بیماری هانتینگتون یک اختلال عصبی ارثی است که باعث تجزیه پیش‌رونده سلول‌های عصبی می‌شود و به حرکات غیرارادی، زوال شناختی و علائم روان‌پزشکی می‌انجامد. هر دو بیماری با تجمع غیرطبیعی پروتئین در مغز مرتبط هستند.
در آزمایش‌هایی با استفاده از کرم‌های میکروسکوپی، پژوهشگران دریافتند که کاهش فعالیت فرآیندی به نام یو‌اف‌ام‌اسیون (UFMylation)، چندین مورد از سازوکارهای دفاع طبیعی در برابر پروتئین‌های آسیب‌دیده و نادرست چین‌خورده را تقویت کرده و به این جانداران کمک کرد تا در برابر پروتئین‌های مضر مرتبط با هر دو بیماری مقاومت کنند.
یو‌اف‌ام‌اسیون فرآیندی است که در آن سلول‌ها یک پروتئین کوچک به نام UFM1 را به پروتئین‌های دیگر متصل می‌کنند و نحوه عملکرد آن‌ها را تغییر می‌دهند. اگرچه این فرآیند نقش مهمی در فعالیت طبیعی سلول ایفا می‌کند، اما اثرات گسترده‌تر آن بر پیری و کنترل کیفیت پروتئین‌ها نامشخص باقی مانده بود.
این مداخله فلج را در یک مدل بیماری آلزایمر کاهش داد، حرکت را در یک مدل بیماری هانتینگتون بهبود بخشید و طول عمر کرم‌ها را تقریباً 13 درصد افزایش داد.
این یافته‌ها که در مجله داوری‌شده Nature Communications منتشر شده است، بینش جدیدی درباره چگونگی تأثیر پیری بر سیستم‌های سلولی مسئول سالم نگه‌داشتن پروتئین‌ها ارائه می‌دهد.
این مطالعه به سرپرستی پروفسور ایهود کوهن از مؤسسه تحقیقات پزشکی اسرائیل-کانادا در دانشکده پزشکی دانشگاه عبری اورشلیم و با همکاری پژوهشگرانی از مؤسسه ملی علوم زیستی در پکن، چین انجام شد.
پروتئین‌ها عملکردهای ضروری را در سراسر بدن انجام می‌دهند اما برای کارکرد درست باید شکل صحیح خود را حفظ کنند. سلول‌ها به سیستم‌های کنترل کیفیت متکی هستند تا اطمینان حاصل شود که پروتئین‌ها به‌درستی چین می‌خورند و پروتئین‌های آسیب‌دیده یا نادرست چین‌خورده ترمیم یا حذف می‌شوند. این سیستم‌ها با افزایش سن کارایی کمتری پیدا می‌کنند و به پروتئین‌های غیرطبیعی اجازه می‌دهند تا انباشته شده و توده‌های مضر تشکیل دهند.
آزمایش دفاع‌های سلولی
پژوهشگران برای بررسی نقش یو‌اف‌ام‌اسیون از *Caenorhabditis elegans*، کرمی میکروسکوپی که معمولاً در تحقیقات پیری استفاده می‌شود، بهره بردند. آن‌ها کرم‌هایی را بررسی کردند که برای تولید آمیلوئید بتا (پروتئین مرتبط با آلزایمر) مهندسی شده بودند و همچنین کرم‌های دیگری را که پروتئین‌های غیرطبیعی مشابه با موارد دخیل در بیماری هانتینگتون تولید می‌کردند. این مدل‌ها به دانشمندان اجازه می‌دهند تا فرآیندهای سلولی مرتبط با بیماری را مطالعه کنند، هرچند این کرم‌ها خود به بیماری‌های انسانی مبتلا نمی‌شوند.
کاهش یو‌اف‌ام‌اسیون باعث شد کرم‌ها در برابر هر دو نوع پروتئین مضر مقاوم‌تر شوند. در مدل آلزایمر، فلج که برای اندازه‌گیری اثرات سمی پروتئین‌ها استفاده می‌شد، تا روز 12ام بزرگسالی تقریباً 35 درصد کمتر از کرم‌های درمان‌نشده از همان سویه بود.
این مداخله همچنین حرکت را در کرم‌های حامل پروتئین‌های شبیه هانتینگتون بهبود بخشید، از جمله در آزمایش‌هایی که شامل پروتئین‌های تولیدشده در سلول‌های عصبی بود. در میان کرم‌های حامل پروتئین‌های سمی، کاهش یو‌اف‌ام‌اسیون طول عمر را در مقایسه با حیوانات درمان‌نشده تقریباً 13 درصد افزایش داد.
آزمایش‌های بیشتر نشان داد که کاهش یو‌اف‌ام‌اسیون کنترل کیفیت پروتئین‌های تازه‌تولیدشده را بهبود بخشید، توده‌های پروتئینی مضر را کاهش داد و تجزیه و حذف پروتئین‌های آسیب‌دیده را افزایش داد.
این امر نشان می‌دهد که یو‌اف‌ام‌اسیون چندین بخش از دستگاه سلولی مسئول حفظ سلامت پروتئین‌ها را تنظیم می‌کند، نه اینکه صرفاً بر یک پروتئین مرتبط با بیماری تأثیر بگذارد.
کوهن گفت: «با افزایش سن، سلول‌های ما در مقابله با پروتئین‌های آسیب‌دیده و نادرست چین‌خورده اثربخشی کمتری پیدا می‌کنند و این موضوع ارتباط نزدیکی با بیماری‌هایی مانند آلزایمر و هانتینگتون دارد. آنچه ما دریافتیم این است که تغییر فعالیت یو‌اف‌ام‌اسیون می‌تواند توانایی سلول را برای مقابله با این پروتئین‌های مضر تقویت کند.»
پژوهشگران همچنین 155 پروتئین را شناسایی کردند که تحت تأثیر یو‌اف‌ام‌اسیون قرار می‌گیرند، از جمله چندین پروتئین که در پیری و حفظ شبکه‌های پروتئینی سالم نقش دارند. برخی از آن‌ها با افزایش سن کرم‌ها بیشتر دچار تغییر شدند، در حالی که برخی دیگر کمتر تغییر کردند؛ امری که نشان می‌دهد این فرآیند در طول طول عمر یک موجود زنده تغییر می‌کند.
با این حال، آزمایش‌ها با سلول‌های انسانی یک پیچیدگی مهم را آشکار کرد: از بین بردن کامل یو‌اف‌ام‌اسیون، توانایی آن‌ها را برای مدیریت پروتئین‌های آسیب‌دیده مختل کرد. بنابراین هرگونه درمان بالقوه باید این فرآیند را با دقت تنظیم کند، نه اینکه آن را به‌طور کامل مسدود سازد.
کوهن گفت: «ما هنوز تا تبدیل این موضوع به یک روش درمانی فاصله زیادی داریم»، و افزود که این یافته‌ها می‌تواند به توضیح این موضوع کمک کند که چرا بیماری‌های مرتبط با تجمع غیرطبیعی پروتئین در سنین بالاتر شایع‌تر می‌شوند.
